Son aylarda Reddit və digər platformalarda minlərlə istifadəçi Bovrili əzələ inkişafını dəstəkləyən məhsul kimi tövsiyə edir. İstifadəçilər bildirirlər ki, məhsulun tərkibində yağ və şəkər çox az, zülal isə kifayət qədər yüksəkdir.

Bovril mal əti ekstraktından hazırlanan qatı qida məhsuludur. O, isti su ilə qarışdırılaraq içki kimi istifadə oluna, çörəyin üzərinə sürtülə və ya şorba, sous və digər yeməklərə əlavə edilə bilər.

Bovrilin tərkibində nə var?

Məhsulun əsas tərkibini mal əti ekstraktı təşkil edir. Bundan əlavə, tərkibinə maya ekstraktı, kərəviz ekstraktı, karamel, qarğıdalı nişastası, süd turşusu və dad gücləndiricilər daxildir.

Bir çay qaşığı Bovrilin qida dəyəri:

• 30 kalori;
• 4,6 qram zülal;
• 0,5 qramdan az yağ;
• 0,5 qramdan az şəkər;
• 1,4 qram duz.

Bovrilin faydaları nələrdir?

Qidalanma mütəxəssislərinin fikrincə, Bovril az miqdarda istifadə olunsa belə, müəyyən faydalı xüsusiyyətlərə malikdir.

Məhsul yüksək zülal tərkibi ilə seçilir. Zülal əzələlərin bərpası və inkişafı, toxluq hissinin yaranması və sümük sağlamlığının qorunması üçün vacib qida maddələrindən hesab olunur.

Bundan əlavə, Bovril B1, B2, B3 və B12 vitaminləri, həmçinin fol turşusu ilə zəngindir. Bu vitaminlər enerji mübadiləsində, sinir sisteminin fəaliyyətində, qan hüceyrələrinin yaranmasında və immun sisteminin normal işləməsində mühüm rol oynayır.

Bovril protein tozunu əvəz edə bilərmi?

Mütəxəssislər bu suala birmənalı şəkildə "xeyr" cavabı verirlər.

Bir porsiya protein kokteylində orta hesabla 20–30 qram zülal olduğu halda, bir xörək qaşığı Bovril cəmi təxminən 6 qram protein təmin edir.

Bu səbəbdən Bovril əzələ inkişafı üçün əsas protein mənbəyi deyil və yalnız əlavə qida kimi qiymətləndirilə bilər.

Ən böyük təhlükə – yüksək duz miqdarı

Mütəxəssislər bildirirlər ki, Bovrilin əsas mənfi cəhəti tərkibindəki yüksək natrium (duz) miqdarıdır.

Cəmi bir çay qaşığı məhsul böyüklər üçün tövsiyə olunan gündəlik maksimum duz normasının təxminən dörddəbirini təşkil edir.

Duzun normadan artıq qəbulu:

• arterial təzyiqin yüksəlməsinə;
• ürək-damar xəstəliklərinə;
• insult və infarkt riskinin artmasına;
• böyrəklərin yüklənməsinə;
• ürək çatışmazlığına səbəb ola bilər.

Mütəxəssislər xüsusilə gün ərzində digər emal olunmuş və duzlu qidalar qəbul edən insanların Bovrildən ehtiyatla istifadə etməsini tövsiyə edirlər.

Bovril yoxsa Marmite?

Dietoloqların fikrincə, Marmite qida dəyərinə görə cüzi üstünlüyə malikdir.

Marmite:

• daha az duz ehtiva edir;
• B12 vitamini daha yüksəkdir;
• tərkibi bir qədər sadədir.

Bununla belə, hər iki məhsul ultra-emal olunmuş qidalar qrupuna daxildir və onların həddindən artıq istehlakı tövsiyə edilmir.

Kimlər Bovrildən uzaq durmalıdır?

Aşağıdakı şəxslərə məhsuldan istifadə zamanı ehtiyatlı olmaq tövsiyə edilir:

• yüksək qan təzyiqi olanlar;
• böyrək xəstələri;
• ürək-damar xəstəliklərindən əziyyət çəkənlər;
• həkim tərəfindən az duzlu pəhriz təyin olunan şəxslər.

Vegetarian və veganlar üçün isə Bovril uyğun hesab edilmir, çünki məhsulun tərkibində həqiqi mal əti ekstraktı mövcuddur.

Bovril zülal və B vitaminləri ilə zəngin olsa da, onun yüksək duz tərkibi bu üstünlükləri müəyyən qədər kölgədə qoyur. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, məhsuldan ara-sıra və az miqdarda istifadə etmək əksər sağlam insanlar üçün ciddi problem yaratmasa da, onu protein əlavəsi və ya "super qida" kimi təqdim etmək düzgün yanaşma deyil.

Sağlam qidalanmanın əsas prinsipi isə hər zaman balanslı və müxtəlif qida rasionundan ibarət olmalıdır.

Məlumata görə, tibb müəssisəsində çalışan iki və ya daha çox həkim arasında mübahisə yaranıb və insidentin xəstələrin, eləcə də azyaşlı uşaqların gözü qarşısında baş verdiyi bildirilir.

İddialar sosial şəbəkələrdə yayılan görüntülər və paylaşımlar əsasında gündəmə gəlib. Məlumatı ilk olaraq "Şəhla_vlog" səhifəsi yayıb, daha sonra Operativ.az xəbər portalı da bu barədə məlumat dərc edib.

Qeyd edək ki, Kliniki Tibbi Mərkəzə Musa Abbasov rəhbərlik edir.

Baş vermiş hadisənin səbəbləri, tərəflər arasında yaranmış mübahisənin mahiyyəti və insidentlə bağlı rəsmi araşdırmanın aparılıb-aparılmaması hələlik məlum deyil.

Məsələ ilə bağlı Kliniki Tibbi Mərkəzin və TƏBİB-in rəsmi mövqeyini dərc etməyə hazır olduğumuzu bildiririk. Qarşı tərəfin cavabı daxil olduğu təqdirdə materiala əlavə ediləcək.

[media=https://youtube.com/shorts/5HzkBEsCls8?feature=share]

Doğuşdan sonra PTSP simptomları fərqli şəkildə üzə çıxa bilir.

Məhz bu problemlərin aradan qaldırılması məqsədilə TƏBİB tabeliyində fəaliyyət göstərən tibb müəssisələrində onlayn növbə sisteminin tətbiqini mərhələli şəkildə genişləndirir. Növbəti mərhələdə sistem artıq Xətai Tibb Mərkəzində də istifadəyə verilib.

Yeni mexanizm vasitəsilə vətəndaşlar həkim qəbuluna əvvəlcədən onlayn qeydiyyatdan keçə, qəbul saatını planlaşdıra və xəstəxanada uzun müddət gözləmək məcburiyyətindən müəyyən qədər xilas ola biləcəklər.

Hazırda Xətai Tibb Mərkəzində bütün ixtisaslar üzrə həkim qəbuluna onlayn növbə götürmək mümkündür. Müəssisədə vətəndaşların rahat istiqamətləndirilməsi üçün məlumat monitorları quraşdırılıb, həmçinin prosesin fasiləsiz idarə olunması məqsədilə məsul əməkdaşlar fəaliyyət göstərir.

Onlayn növbə sistemindən "myGov" tətbiqi üzərindən istifadə etmək mümkündür.

Qeyd edək ki, bu sistem bundan əvvəl Yeni Klinika, Abşeron Rayon Mərkəzi Xəstəxanası, Kliniki Tibbi Mərkəz və Nizami Tibb Mərkəzində də tətbiq olunub. Xətai Tibb Mərkəzi isə bu xidmətin aktivləşdirildiyi beşinci tibb müəssisəsi olub.

Müsbət tərəflər

Yeni sistemin əsas üstünlükləri bunlardır:

• Xəstəxanalarda yaranan canlı növbələrin və sıxlığın azalması;
• Vətəndaşların qəbul vaxtını əvvəlcədən planlaşdıra bilməsi;
• Həkimlərin iş yükünün daha səmərəli bölüşdürülməsi;
• Gözləmə müddətinin minimuma endirilməsi;
• Qəbul prosesində daha şəffaf və nizamlı idarəetmənin formalaşması.

Bu baxımdan rəqəmsal növbə sistemi son illərdə vətəndaşların ən çox şikayət etdiyi problemlərdən birinin həllinə yönəlmiş mühüm addım kimi qiymətləndirilə bilər.

Diqqət tələb edən məqamlar

Bununla yanaşı, sistemin uğurlu işləməsi üçün bəzi məsələlər də xüsusi diqqətdə saxlanılmalıdır.

Əvvəla, yaşlı insanlar və rəqəmsal xidmətlərdən istifadə etməkdə çətinlik çəkən vətəndaşlar üçün alternativ qeydiyyat imkanları qorunmalıdır. Əks halda, yeni sistem müəyyən kateqoriya insanlar üçün əlavə çətinlik yarada bilər.

Digər vacib məsələ isə sistemdə ayrılan qəbul saatlarına real əməl olunmasıdır. Əgər vətəndaş onlayn növbə götürməsinə baxmayaraq yenə də saatlarla gözləməli olarsa, bu zaman rəqəmsal xidmət gözlənilən effekti verməyəcək.

Eyni zamanda texniki nasazlıqların operativ aradan qaldırılması, internetə çıxışı olmayan şəxslər üçün məlumat masalarının aktiv fəaliyyəti və vətəndaşlara operativ dəstəyin göstərilməsi sistemin uğurunu müəyyən edən əsas amillərdən olacaq.

Nəticə

Ümumilikdə, TƏBİB-in onlayn növbə sistemini genişləndirməsi səhiyyənin rəqəmsallaşdırılması istiqamətində müsbət addım hesab oluna bilər. Lakin bu yeniliyin real nəticəsi yalnız proqram təminatı ilə deyil, onun praktik tətbiqi, qəbul saatlarına riayət olunması və vətəndaş məmnuniyyətinin təmin edilməsi ilə ölçüləcək.

Əgər sistem vəd edildiyi kimi işləyərsə, uzun illərdir narazılıq doğuran xəstəxana növbələrinin əhəmiyyətli hissəsi tarixə çevrilə bilər. Əks halda isə bu yenilik yalnız elektron qeydiyyat funksiyası ilə məhdudlaşacaq və vətəndaşların gözləntilərini tam doğrultmayacaq.

Müəllif: Zeynəb Seyidova (Tibbmedia.az)

Ümumdünya Heyvan Sağlamlığı Təşkilatının (ÜHST) tələblərinə uyğun olaraq, ölkənin xüsusi təhlükəli heyvan xəstəliklərindən azad statusunun qorunması, dabaq və quduzluq kimi transsərhəd heyvan xəstəlikləri üzrə epizootoloji vəziyyətin qiymətləndirilməsi məqsədilə, “Böyük Qayıdışa dair I Dövlət Proqramının Tədbirlər Planı”na və 2026-cı il üzrə epizootiya əleyhinə Tədbirlər Planına əsasən, 2026-cı ilin 13-17 və 20-24 iyul tarixlərində işğaldan azad edilmiş ərazilərdə monitorinqlər keçiriləcək.

Monitorinqlər çərçivəsində fermer təsərrüfatlarında saxlanılan iri və xırdabuynuzlu heyvanlara klinik baxış keçiriləcək, laborator müayinələrin aparılması məqsədilə hər növ üzrə 6-12 və 12-24 ay yaş qruplarına aid (son 4 ay ərzində brusellyoz xəstəliyinə qarşı peyvənd olunmamış) heyvanlardan diaqnostik nümunələr götürüləcək. Bununla yanaşı, arı ailələri və atlardan da müvafiq nümunələrin götürülməsi həyata keçiriləcək.

Tədbirlər zamanı təsərrüfatlarda baytarlıq norma və qaydalarına əməl olunması ilə bağlı maarifləndirmə tədbirləri keçiriləcək, epizootoloji vəziyyətə dair məlumatlar toplanaraq təhlil ediləcək.

Monitorinqlərdə Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin, Qida Təhlükəsizliyi İnstitutunun, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Aqrar Xidmətlər Agentliyinin Heyvan Sağlamlığı və Baytarlıq Xidmətləri Mərkəzinin, həmçinin işğaldan azad edilmiş rayonların Heyvan Sağlamlığı və Baytarlıq Xidmətləri idarələrinin mütəxəssisləri iştirak edəcəklər.

Götürülən diaqnostik nümunələr İnstitutun Mərkəzi Baytarlıq Laboratoriyasında müayinələrə cəlb olunacaq. Monitorinqlər çərçivəsində əldə olunan epizootoloji vəziyyət və nümunələr barədə məlumatlar "Epicollect 5" proqramına daxil ediləcək.

Həyata keçirilən tədbirlər işğaldan azad edilmiş ərazilərdə müasir baytarlıq xidmətlərinin təşkili, heyvanların identikləşdirilməsi, xəstəliklərdən azad zonaların yaradılması və heyvandarlığın inkişafının təmin edilməsinə mühüm töhfə verəcək.

İdentifikasiya heyvanların mənşəyinin və hərəkətinin izlənilməsinə, peyvəndləmə, müalicə və digər baytarlıq tədbirlərinin dəqiq uçotunun aparılmasına xidmət edir. Həmçinin xəstəliklərin erkən aşkarlanmasına və yayılmasının qarşısının alınmasına, “Fermadan süfrəyə” prinsipi əsasında qida təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə, heyvandarlıq təsərrüfatlarında idarəetmənin təkmilləşdirilməsinə və məhsuldarlığın artırılmasına, eləcə də itmiş və ya oğurlanmış heyvanların yerinin asan müəyyən edilməsinə imkan yaradır.

Heyvanların identifikasiyası sağlam heyvandarlığın inkişafı, təhlükəsiz qida zəncirinin və dayanıqlı kənd təsərrüfatının təmin olunmasının vacib elementlərindən biridir.

İdentikləşmiş heyvan – sağlam sürü, təhlükəsiz qida deməkdir!

Milli.Az xəbər verir ki, kardioloq Yelena Malışevanın sözlərinə görə, istidən yaranan halsızlıq adətən susuzlaşma, bədənin həddindən artıq qızması və qan təzyiqinin enməsi ilə bağlı olur. Belə hallarda zəiflik, başgicəllənmə, gözlərin qaralması, qulaqlarda küy və soyuq tər müşahidə edilir. Şəxs sərin yerə aparılıb uzandırıldıqda və ayaqları qaldırıldıqda vəziyyəti çox vaxt qısa müddətdə yaxşılaşır:

"İnsult zamanı isə vəziyyət fərqli olur. Üzün bir tərəfinin sallanması, qol və ya ayaqda qəfil zəiflik, nitqin pozulması və ya danışılanı anlamamaq kimi əlamətlər yaranır. Bu simptomlar müşahidə edilərsə, vaxt itirmədən təcili tibbi yardım çağırmaq lazımdır".

Həkim tövsiyə edir ki, şübhə yarandıqda şəxsdən gülümsəməsi, hər iki qolunu qaldırması və sadə bir cümlə deməsi istənilsin. Bu hərəkətlərdə çətinlik varsa, insult ehtimalı yüksəkdir. Təcili yardım gələnədək zərərçəkən uzandırılmalı, təmiz hava təmin edilməli, dar geyimləri boşaldılmalı, ona su, yemək və ya dərman verilməməlidir.

Müəllif: Aysel Əkbər (Milli.Az müxbir)

Gündəlik ağız boşluğu gigiyenası çox vaxt uzun illərdən qalan yanlış vərdişlər üzərində qurulur. Mütəxəssislər bildirirlər ki, sadə dəyişikliklər diş minasını qorumağa, diş əti problemlərinin və kariyesin qarşısını almağa kömək edir. Hər gün milyonlarla insan dişlərini fırçalayarkən fərqinə varmadan mina qatını zədələyən və diş ətlərini zərər görməsinə səbəb olan səhvlərə yol verir. Yanlış fırçalama texnikası, uyğun olmayan vaxt seçimi və gigiyena qaydalarına laqeyd yanaşmaq sonradan stomatoloqa tez-tez müraciət etməyə səbəb ola bilər.

Milli.Az lent.az-a istinadən bildirir ki, ən çox edilən səhvlərdən biri qəhvə və ya səhər yeməyindən dərhal sonra dişləri fırçalamaqdır. Qidaların tərkibindəki turşular diş minasını müvəqqəti olaraq yumşaldır. Bu zaman dişləri güclü şəkildə fırçalamaq mina qatının aşınmasına səbəb ola bilər. Stomatoloqlar dişləri ya səhər yeməyindən əvvəl, ya da yeməkdən ən azı 30 dəqiqə sonra fırçalamağı tövsiyə edirlər.

Diş pastasından sonra ağzı su ilə yaxalamaq olmaz

Bir çox insan dişlərini fırçaladıqdan sonra ağzını bol su ilə yaxalayır. Halbuki bu zaman diş pastasının tərkibindəki flüor da yuyulub gedir. Flüorun diş səthində qalması diş minasını möhkəmləndirir və bakteriyalara qarşı qoruyucu təsir göstərir.

Doğru qayda belədir: artıq köpüyü tüpürün, lakin ən azı 15 dəqiqə ərzində ağzınızı su ilə yaxalamayın və heç nə yeməyin, içməyin.

Güclü təzyiq dişlərə zərər verir

Bəzi insanlar düşünür ki, dişləri nə qədər sərt və sürətlə fırçalasaq, bir o qədər yaxşı təmizlənəcək. Əslində isə bu üsul diş ətlərinin geri çəkilməsinə və dişlərin həssas hissələrinin açılmasına səbəb olur. Fırçanı diş səthinə təxminən 45 dərəcə bucaq altında tutmaq, kökdən kənara doğru yumşaq hərəkətlərlə və ya kiçik dairəvi hərəkətlərlə dişləri təmizləmək daha düzgündür.

Diş ipindən istifadə etməyi unutmayın

Adi diş fırçası diş səthinin təxminən 60 faizini təmizləyə bilir. Dişlərin arasındakı nahiyələrə çatmaq mümkün olmadığından hər gün diş ipindən (flosdan) istifadə etmək vacibdir. Dişlərin fırçalanması ən azı iki dəqiqə davam etməlidir. Prosedurun sonunda isə bakteriyaların ən çox toplandığı yerlərdən biri olan dili də mütləq təmizləmək lazımdır.

Diş fırçasını nə vaxt dəyişmək lazımdır?

Hətta ən keyfiyyətli diş fırçasının tükləri də zamanla köhnəlir və bakteriyaların çoxalması üçün əlverişli mühitə çevrilir. Mütəxəssislər diş fırçasını və ya elektrikli diş fırçasının başlığını hər üç aydan bir dəyişməyi tövsiyə edirlər. Bundan əlavə, soyuqdəymə, qrip və ya angina keçirdikdən sonra da diş fırçasını yenisi ilə əvəz etmək lazımdır.

Tüpürcəyin rolu da çox vacibdir

Həkimlər tüpürcəyin ağız boşluğunun təbii müdafiə mexanizmi olduğunu xatırladırlar. Tüpürcək qida qalıqlarını təmizləyir və dişlərə zərər verən turşuları neytrallaşdırır. Ağız boşluğunun qurumaması üçün gün ərzində kifayət qədər təmiz su içmək və şirin qidaları tez-tez qəbul etməmək tövsiyə olunur.

Müəllif: Tural Hüseyn (Milli.Az redaktor)